چرا کودک درس نمی خواند؟ دلیل‌های رایج و قدم‌های ساده برای والدین

ساعت پنج عصر است، کیف مدرسه هنوز کنار در افتاده و بچه برای سومین بار می‌گوید «حوصله ندارم، بعدا می‌خوانم». شما هم کم‌کم صدایتان بالا می‌رود و بعد از آن از خودتان می‌پرسید چرا کودک درس نمی خواند، در حالی که خودش بچهٔ باهوشی است. این سؤال را مادرها و پدرهای زیادی دارند و جواب آن تقریبا هیچ‌وقت «تنبلی» نیست.

به زبان ساده، چرا کودک درس نمی خواند چهار پاسخ رایج دارد: خستگی بعد از مدرسه، ضعف در پایه‌ای که مطلب جدید رویش بنا می‌شود، بی‌انگیزگی و حواس‌پرتی. وقتی دلیل اصلی پیدا شود، کار بسیار ساده‌تر می‌شود، چون هر دلیل راه خودش را دارد.

چرا کودک درس نمی خواند؟ چهار دلیل رایج در دوره ابتدایی

بچه‌های ابتدایی معمولا از روی لجبازی درس را کنار نمی‌گذارند. بیشتر وقت‌ها چیزی پشت این رفتار هست که خودشان هم نمی‌توانند توضیحش بدهند. این چهار دلیل را بیشتر از بقیه می‌بینیم.

خستگی و بی‌حوصلگی بعد از مدرسه

کودک چند ساعت نشسته، گوش داده و قانون‌های کلاس را رعایت کرده است. وقتی به خانه می‌رسد، ذهنش به استراحت نیاز دارد. بی‌حوصلگی کودک برای انجام تکلیف در این حالت یعنی مغزش هنوز آماده نیست. غذا، کمی بازی و یک وقفهٔ کوتاه معمولا بیشتر از تذکر کمک می‌کند.

ضعف پایه

این دلیل کمتر دیده می‌شود و بیشترین اثر را دارد. کودکی که جمع و تفریق را محکم یاد نگرفته، در ضرب به مشکل می‌خورد و از درس فرار می‌کند. کودکی که روخوانی‌اش کند است، متن‌های بلند را دوست ندارد. او درس را رد نمی‌کند، از شرمندگی دوری می‌کند. دربارهٔ ریاضی می‌توانید علت ضعف دانش‌آموزان ابتدایی در ریاضی را هم بخوانید.

بی‌انگیزگی

بی‌انگیزگی کودک در درس خواندن گاهی از این‌جا می‌آید که نمی‌داند چرا باید بخواند. گاهی هم چند بار با نمرهٔ کم یا تذکر معلم روبه‌رو شده و به این نتیجه رسیده که «من درس‌خوان نیستم». این جمله از هر نمرهٔ بدی سنگین‌تر است. بی‌علاقگی بچه به درس اغلب نشانهٔ تجربه‌های ناخوشایند است، نه نبود استعداد.

حواس‌پرتی

کودک پشت میز می‌نشیند اما پنج دقیقه بعد دنبال مداد، آب یا صدای تلویزیون است. در این حالت معمولا میز شلوغ است، موبایل یا تلویزیون روشن است، یا تکلیف برایش بزرگ و ترسناک به نظر می‌رسد. دربارهٔ بازی‌هایی که تمرکز را بهتر می‌کند، تمرکز کودکان را ببینید.

چطور بفهمیم علت درس نخواندن بچه کدام است؟

برای فهمیدن دلیل لازم نیست آزمون سنگین بگیرید. چند روز آرام نگاه کردن کافی است. این چهار قدم را امشب می‌توانید شروع کنید.

اگر گیر کردن همیشه سر یک مهارت مشخص است، احتمال ضعف پایه بیشتر است. اگر همه‌چیز را بلد است اما شروع نمی‌کند، بی‌انگیزگی یا خستگی محتمل‌تر است.

کودک درس نمی‌خواند چه کنیم؟ حرف‌ها و کارهایی که کمک می‌کند

وقتی کودک درس نمی‌خواند، اولین کار کم کردن فشار است، نه بیشتر کردن آن. چند کار ساده معمولا تغییر را شروع می‌کند.

زمان تکلیف را ثابت کنید. روال یکسان باعث می‌شود هر شب سر شروع کردن بحث نشود. اگر خواستید جزئیات بیشتری بدانید، تکلیف شب در ابتدایی همین موضوع را با مثال توضیح داده است.

کار را کوچک کنید. به‌جای «همهٔ تکلیف را بنویس» بگویید «اول همین سه خط». تمام شدن یک کار کوچک به کودک حس توانستن می‌دهد و بقیه راحت‌تر می‌شود.

از تلاش تعریف کنید، نه فقط از نمره. «دیدم چقدر سعی کردی این کلمه را درست بنویسی» بیشتر اثر دارد تا «آفرین، نمره‌ات خوب شد».

این جمله‌ها را کنار بگذارید: «تو که همیشه همین‌طوری»، «ببین بقیه چطورند» و «اگر نخوانی چه می‌شوی». این حرف‌ها فقط بی‌انگیزگی را بیشتر می‌کنند.

اگر مشکل ضعف پایه است، چند دقیقهٔ مرور مطلب قبلی بهتر از فشار روی مطلب جدید است. دو یا سه تمرین ساده از درس‌های گذشته، هر شب، کم‌کم اعتمادبه‌نفس را برمی‌گرداند. برای دیدن کار هر پایه در خانه، راهنمای والدین راه خوبی است.

چه زمانی باید سراغ ارزیابی یا مربی رفت؟

اگر با روال آرام و فشار کم چند هفته تغییری ندیدید، یا اگر هر شب به دعوا ختم می‌شود، وقت آن است که یک نفر بیرونی وضعیت را ببیند. ارزیابی یعنی معلم نگاه می‌کند کودک در کدام مهارت عقب است و کدام را خوب بلد است، تا شما بدانید دقیقا از کجا شروع کنید.

مربی آموزشی وقتی لازم می‌شود که ضعف پایه چند درس را گرفته باشد یا خانواده نتواند آرام کمک کند. او برنامهٔ کوتاه و قابل‌اجرا می‌دهد و پیگیری را هفته‌به‌هفته انجام می‌دهد. می‌توانید دربارهٔ مربی آموزشی کلاس اول تا ششم بخوانید.

گاهی کودک در یک مهارت مشخص مثل خواندن، املا یا ریاضی با وجود تلاش پیشرفت نمی‌کند. این به‌تنهایی دلیل نگرانی نیست و نباید برچسبی رویش گذاشت. فقط بررسی تخصصی می‌تواند روشن کند که مشکل چیست. اطلاعات بیشتر در صفحهٔ مربی اختلال یادگیری هست.

سؤال‌های متداول درباره چرا کودک درس نمی خواند