اشتباه‌نویسی حروف در املا بیشتر وقت‌ها از این می‌آید که فارسی چند حرف با یک صدا دارد. دانش‌آموز فقط با شنیدن نمی‌تواند بفهمد «سفر» با «س» است و «صبر» با «ص». در این مقاله حرف‌های مشکل‌ساز را با مثال می‌بینید و راه‌هایی برای یاد گرفتن شکل درست کلمه‌ها یاد می‌گیرید.
خلاصه برای والدین
- حروف هم‌صدای اصلی: س/ث/ص، ز/ذ/ض/ظ، ت/ط، ح/ه، غ/ق و همزه/ع.
- شکل درست را باید از «دیدن کلمه» و «خانوادهٔ کلمه» یاد گرفت، نه از شنیدن.
- برای هر حرف مشکل‌دار یک کارت با ۵ کلمه بسازید.
جدول حروف هم‌صدای فارسی
| صدا | حرف‌ها | نمونه کلمه |
|---|---|---|
| س | س، ث، ص | سفر، ثروت، صبر |
| ز | ز، ذ، ض، ظ | زمین، ذرت، ضمیر، ظرف |
| ت | ت، ط | تاب، طلا |
| ه | ه، ح | هوا، حیوان |
| غ / ق | غ، ق | غذا، قلب |
| همزه | ع، ء (همزه) | عدد، امید |
نکته
فقط با شنیدن نمی‌شود فهمید کدام حرف درست است. باید املای هر کلمه یک‌بار «دیده» و «حفظ» شده باشد.
راه اول: خانوادهٔ کلمه
کلمه‌هایی که از یک ریشه می‌آیند، معمولاً همان حرف را دارند. وقتی یکی را یاد بگیرید، بقیه را هم می‌شناسید:
- صبر، صابر، صبور (ص)
- ثروت، ثروتمند (ث)
- سفر، مسافر، مسافرت (س)
- ظرف، مظروف (ظ)
- ضرب، مضروب (ض)
از دانش‌آموز بخواهید خودش خانوادهٔ کلمه‌های تازه را پیدا کند. این کار بهتر از حفظ کردن یک فهرست است.
راه دوم: کارت حرف
- یک حرف مشکل‌دار انتخاب کنید (مثلاً ص).
- روی یک کارت ۵ کلمهٔ مهم با آن حرف بنویسید و یک جمله با هر کدام.
- هر روز یک‌بار کارت را بلند بخواند و دو کلمه را بنویسد.
- بعد از یک هفته، همان کلمه‌ها را دیکته کنید.
اشتباه‌های دیگر حروف
حروف هم‌شکل و نقطه‌ها
ب، پ، ت، ث، ن و ج، چ، ح، خ فقط با تعداد و جای نقطه‌ها فرق دارند. اگر نقطه را نمی‌گذارد یا جابه‌جا می‌گذارد، اول روی نوشتن آهسته کار کنید.
حرف نانوشته
در کلمه‌هایی مثل «خواهر» و «خوانده»، حرف «و» نوشته می‌شود ولی خوانده نمی‌شود. این کلمه‌ها را باید جداگانه و با دیدن یاد گرفت.
نوشتن آینه‌ای حروف
در پایهٔ اول و اوایل دوم طبیعی است که بعضی حروف برعکس نوشته شوند. اگر از پایهٔ دوم و سوم به بعد هم ادامه دارد، با معلم صحبت کنید و به اختلال یادگیری هم توجه کنید.
پنج تمرین ساده
- بنویس و بپوشان: کلمه را نگاه کند، ورق را بپوشاند و بنویسد، بعد مقایسه کند.
- شکار حرف: در یک متن همهٔ «ص»ها را دور بزند.
- جمله بساز: با هر کلمهٔ کارت یک جمله.
- دیکتهٔ ۳ کلمه‌ای: روزی فقط سه کلمه از کارت، ولی بدون اشتباه.
- تشویق به پیدا کردن اشتباه خودش: قبل از اینکه شما نشان بدهید.
برای اینکه چطور دیکته بگویید، روش املا گفتن درست را ببینید. دلایل کلی غلط املایی هم در چرا دانش‌آموزم املا را غلط می‌نویسد آمده است.
کمک آموزشی برای فرزندتان می‌خواهید؟
با معلم کلاس صحبت کنید تا بر اساس وضعیت فرزندتان بهترین قدم بعدی را با هم پیدا کنیم.
مربیگری آموزشیفصل اول رایگان کلاس مجازیخدمات معلم کلاس که به این موضوع کمک می‌کنند
- مربیگری آموزشی: مسئولیت کامل یادگیری دانش‌آموز با گزارش هفتگی به خانواده. برای اطلاع از شرایط تماس بگیرید.
- مربیگری اختلال یادگیری: همراهی آموزشی برای دانش‌آموزانی که چالش یادگیری دارند. تشخیص با متخصص است؛ ما همراهی آموزشی می‌کنیم.
- کلاس مجازی معلم کلاس: درسنامهٔ تصویری، آزمون و بازی؛ فصل اول رایگان است.
پرسش‌های متداول والدین
س، ث، ص؛ ز، ذ، ض، ظ؛ ت، ط؛ ه، ح؛ غ، ق؛ و همزه، ع.
فقط با شنیدن نمی‌شود. باید املای کلمه را یاد گرفت. خانوادهٔ کلمه کمک می‌کند: صبر، صابر، صبور همه با «ص» هستند.
در پایهٔ اول و اوایل دوم رایج است. اگر از پایهٔ دوم و سوم به بعد ادامه یافت، با معلم و مشاور مدرسه صحبت کنید.
کارت حرف با ۵ کلمه، خانوادهٔ کلمه و روش «بنویس و بپوشان».
در پایه‌های اول و دوم زیاد دیده می‌شود. هرچه جلوتر می‌رود با خواندن و تمرین باید کمتر شود.
این مقاله را معلم کلاس نوشته است؛ معلم دبستان با ۱۲ سال تجربهٔ تدریس. اگر سؤالی ماند، در بخش دیدگاه‌ها بپرسید.