تقویت املا کلاس اول: بازی و تمرین ساده در خانه

دفتر دیکته کلاس اول را باز می‌کنید و کنار چند کلمهٔ سخت خط قرمز می‌بینید. بچه آرام می‌گوید «من که بلد بودم، فقط یادم رفت». اگر دنبال راهی برای تقویت املا کلاس اول هستید، این حس را خیلی از مادرها و پدرها می‌شناسند و خبر خوب این است که بیشتر غلط‌های این سن با چند بازی و تمرین کوچک در خانه کم می‌شود. این صحنه در دیکته کلاس اولی ها خیلی پیش می‌آید.

به زبان ساده، تقویت املا کلاس اول یعنی کمک به کودک تا صدای هر کلمه را خوب بشنود، آن را به نشانهٔ درست وصل کند و شکل کلمه را در ذهن نگه دارد. این کار با تمرین کوتاه و هر روزه، بازی با صداها و روخوانی بلند پیش می‌رود، نه با دیکتهٔ طولانی و پشت سر هم.

چرا اولی‌ها در دیکته غلط زیاد دارند؟

بیشتر غلط‌های دیکته کلاس اول طبیعی است و از نوپا بودن مهارت می‌آید، نه از بی‌دقتی یا تنبلی. کودک تازه دارد یاد می‌گیرد که هر صدا یک یا چند شکل نوشتاری دارد.

در این سن بچه‌ها چند اشتباه رایج را زیاد تکرار می‌کنند. کودک صدای کوتاه را جا می‌اندازد و «کتاب» را «کتب» می‌نویسد. نشانه‌های شبیه مثل «ب» و «پ» یا «ت» و «ث» را جابه‌جا می‌کند. گاهی نقطه‌ها را کم یا زیاد می‌گذارد. وقتی هم خسته یا نگران است، کلمه‌ای را که دیروز درست نوشته امروز غلط می‌نویسد.

برای همین، یک دیکتهٔ بد به معنای ضعف جدی نیست. چیزی که اهمیت دارد این است که غلط‌ها با گذشت چند هفته کمتر شوند.

برای تقویت املا کلاس اول چه کنیم؟

پاسخ کوتاه: هر روز ده تا پانزده دقیقه تمرین سبک، با صدای بلند و همراه با بازی. تمرین کوتاه و منظم از یک ساعت دیکته در آخر هفته اثر بیشتری دارد.

چند کار ساده که همین امشب می‌شود شروع کرد:

• کلمه را با هم بشنوید: قبل از نوشتن، کلمه را آرام و بخش‌بخش بگویید، مثل «مد، ر، سه». بگذارید کودک با دست روی میز برای هر بخش یک ضربه بزند
• اول ببیند، بعد بنویسد: کلمه را روی کاغذ بنویسید، کودک نگاه کند، چشمش را ببندد و حروف را بگوید، بعد بنویسد
• خودش غلط را پیدا کند: به جای خط قرمز، بگویید «در این خط یک کلمه دوست دارد دوباره نوشته شود، پیدایش می‌کنی؟»
• دفتر کلمه‌های خودمانی: کلمه‌هایی را که چند بار غلط شده‌اند در یک دفترچهٔ کوچک بنویسید و هر شب سه تا از آن‌ها را مرور کنید

وقتی کودک کلمه‌ای را درست نوشت، دقیق تعریف کنید: «دیدی نقطه‌های پ را یادت ماند؟» این جمله از «آفرین» کلی بیشتر به او کمک می‌کند.

بازی تقویت املا کلاس اول در خانه

هر بازی تقویت املا کلاس اول باید کوتاه باشد و بیشتر از پنج دقیقه طول نکشد. هدف این است که کودک بدون ترس با صداها و نشانه‌ها کار کند.

• شکار صدا: یک نشانه را انتخاب کنید، مثلا «س». هر کس سه چیز در خانه پیدا کند که صدای «س» دارد
• کلمهٔ گمشده: یک کلمه را بنویسید و یک حرفش را جا بیندازید. کودک حدس بزند چه چیزی کم است
• املای تصویری: عکس یک چیز آشنا را نشان دهید و کودک اسمش را بنویسد. این بازی و تمرین تقویت املا کلاس اول ارتباط تصویر و کلمه را محکم می‌کند
• معلم کوچک: شما عمدا یک کلمه را غلط بنویسید و کودک نقش معلم را بازی کند و درستش کند. بچه‌ها از این بازی خیلی لذت می‌برند

اگر کودک خسته بود، بازی را نیمه‌کاره بگذارید. یک بازی کوتاه با حال خوب برای تقویت املا کلاس اول از یک بازی طولانی با اخم بهتر جواب می‌دهد.

چطور تقویت املا و روخوانی کلاس اول را با هم پیش ببریم؟

در تقویت املا و روخوانی کلاس اول، این دو مهارت به هم وصل‌اند. کودکی که کلمه را روان می‌خواند، شکل آن را بهتر به خاطر می‌سپارد و در دیکته هم کمتر اشتباه می‌کند.

هر شب چند خط از درس همان روز را با هم بخوانید. اول شما بخوانید و انگشتتان را زیر کلمه‌ها بکشید، بعد نوبت کودک باشد. اگر روی کلمه‌ای گیر کرد، جواب را نگویید و کمکش کنید آن را بخش‌بخش بخواند. بعد همان کلمه را برایش دیکته کنید. این‌طور تقویت املا و روخوانی کلاس اول در یک زمان کوتاه کنار هم انجام می‌شود.

نسخهٔ رسمی کتاب‌های درسی را می‌توانید در سایت کتاب‌های درسی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی ببینید. ایده‌های بیشتر را هم در راهنمای خواندن و نوشتن کلاس اول نوشته‌ایم.

دیکته کلاس اول را در خانه چطور بگوییم؟

آرام بگویید و هر کلمه را حداکثر دو بار تکرار کنید. دیکتهٔ خانه باید کوتاه باشد، حدود پنج تا ده کلمه یا دو سه جملهٔ کوتاه از درس‌هایی که کودک در کلاس خوانده است.

روش کامل‌تر را در مطلب روش درست املا گفتن به دانش‌آموز نوشته‌ایم.

دیکته کلاس اول کلمات سخت را چطور تمرین کنیم؟

کلمات سخت دیکته کلاس اول را یکی یکی و با داستان یاد بدهید. در دیکته کلاس اول کلمات سخت معمولا همان‌هایی هستند که صدایشان با شکلشان یکی نیست یا نشانهٔ کم‌کاربرد دارند.

برای هر کلمهٔ سخت یک تصویر یا جملهٔ خنده‌دار بسازید. مثلا برای کلمه‌ای که «ص» دارد، بگویید «صابون صاف و سفید است» تا شکل نشانه در ذهنش بماند. در دیکته کلاس اول هر روز فقط دو یا سه کلمه از کلمات سخت را تمرین کنید. اگر دیکته کلاس اول سخت به نظر می‌رسد، تعداد کلمه‌ها را کم کنید تا کودک حس موفقیت داشته باشد. کلمات سخت هر هفته را هم در دفترچهٔ دیکته کلاس اول یادداشت کنید تا مرورشان آسان شود. اشتباه‌های حروف شبیه را هم در مطلب اشتباه‌نویسی حروف در املا توضیح داده‌ایم.

دیکته کلاس اول از همه نشانه ها کی مناسب است؟

وقتی معلم همهٔ نشانه‌ها را درس بدهد. تا آن زمان، دیکته را فقط از نشانه‌هایی بگویید که کودک در کلاس می‌شناسد.

گاهی والدین برای دیکته کلاس اولی ها از متن‌هایی استفاده می‌کنند که نشانهٔ درس‌نخوانده دارد. این کار کودک را نگران می‌کند و به اعتمادبه‌نفسش آسیب می‌زند. دیکته کلاس اول از همه نشانه ها را بگذارید برای وقتی که کودک کتاب را تمام می‌کند و همهٔ نشانه‌ها را می‌شناسد. هر وقت شک داشتید، از معلم بپرسید کلاس الان کدام نشانه را می‌خواند. آن وقت دیکته کلاس اول را از همه نشانه ها و با کلمه‌های آشنا شروع کنید.

کی ارزیابی تحصیلی لازم است؟

اگر بعد از چند هفته تمرین منظم هنوز غلط‌ها کم نشده، بهتر است یک معلم وضعیت کودک را دقیق‌تر ببیند. این به معنای وجود مشکل نیست و فقط تصویر روشن‌تری به شما می‌دهد.

چند نشانه که ارزش بررسی دارد: کودک نشانه‌هایی را که ماه‌ها پیش یاد گرفته هنوز نمی‌شناسد، حروف را برعکس می‌نویسد، هنگام خواندن خیلی کند است یا از دیکته و نوشتن به‌شدت فرار می‌کند. این نشانه‌ها دلیل‌های مختلفی دارند و فقط ارزیابی متخصص روشن می‌کند که پشتشان چیست. برای آشنایی بیشتر، مطلب اختلال یادگیری چیست و صفحهٔ مربی اختلال یادگیری را ببینید.

اگر هم ترجیح می‌دهید کسی برنامهٔ هر هفته را همراه شما پیش ببرد، مربی آموزشی کلاس اول تا ششم کنار شما و فرزندتان است.

سؤال‌های متداول درباره تقویت املا کلاس اول